Βασίλης Βιλιάρδος
ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Λίγα λόγια για εμένα
Είμαι οικονομολόγος, πτυχιούχος της ΑΣΟΕΕ Αθηνών, με μεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Αμβούργου. Έχω εκδώσει το βιβλίο «Υπέρβαση Εξουσίας» και γράφω οικονομικές αναλύσεις σε έντυπα και ηλεκτρονικά ΜΜΕ. Πρόσφατες εκδόσεις "Η κρίση των κρίσεων" σε τρία βιβλία.
Σύνδεσμοι


ΣΤΟΝ ΑΣΤΕΡΙΣΜΟ ΤΩΝ ΤΡΑΠΕΖΩΝ
1995 αναγνώστες
Κυριακή, 23 Σεπτεμβρίου 2012
10:52

«Δεν υπάρχει πιο ύπουλο και πιο σίγουρο μέσο ανατροπής της υπάρχουσας βάσης της κοινωνίας, από τη διάβρωση του νομίσματος της. Η διαδικασία αυτή (υπερπληθωρισμός), επιστρατεύει όλες τις κρυφές δυνάμεις του οικονομικού νόμου προς την κατεύθυνση της καταστροφής – κάτι που ούτε ένας άνθρωπος στο εκατομμύριο δεν μπορεί να διαγνώσει (έγκαιρα)» (J.M. Keynes).    
 
************************************
 
Η δυνατότητα μίας κεντρικής τράπεζας να διατηρεί τη σταθερότητα των τιμών, βασίζεται στην ικανότητα της να αυξάνει και να μειώνει την ποσότητα χρήματος, με την οποία τροφοδοτεί τις εκάστοτε οικονομίες. Η ικανότητα της αυτή δοκιμάζεται στην πράξη, όταν υπάρξει ανάγκη αύξησης των επιτοκίων - σχεδόν ποτέ πριν.
 
Ένας από τους τρόπους τώρα, τους οποίους έχει στη διάθεση της μία κεντρική τράπεζα για να απορροφήσει τα πλεονάζοντα χρήματα από την αγορά, όταν αυξάνονται τα επιτόκια, είναι η πώληση ομολόγων - το αντίθετο δηλαδή από αυτό που συμβαίνει σήμερα, όπου οι κεντρικές τράπεζες αγοράζουν ομόλογα, αυξάνοντας την ποσότητα χρήματος.
 
Όταν όμως αυξάνονται τα επιτόκια (για να αποφευχθεί η υπερθέρμανση της οικονομίας και ο πληθωρισμός που προκαλούν τα χαμηλά επιτόκια), μειώνεται η αξία των κρατικών ομολόγων στα βιβλία (ισολογισμό) της κεντρικής τράπεζας. Το πρόβλημα που προκύπτει τότε είναι το εάν τα συγκεκριμένα ομόλογα έχουν αρκετή αξία, για να απορροφηθεί η απαιτούμενη ποσότητα χρήματος.
 
Στο παράδειγμα της Fed, εάν τα επιτόκια αυξανόταν μόλις κατά 1% (πηγή: GuggenheimP.), η αξία των ομολόγων στον Ισολογισμό της θα μειωνόταν κατά 8% - θα ήταν δηλαδή περί τα 200 δις $ χαμηλότερη από τη σημερινή. Σαν αποτέλεσμα ενός τέτοιου ενδεχομένου, η μείωση αυτή θα απορροφούσε (εξαφάνιζε) το σύνολο των ιδίων κεφαλαίων της Fed - οπότε η τράπεζα θα έπρεπε να ανακεφαλαιοποιηθεί άμεσα, με χρήματα της κυβέρνησης των Η.Π.Α.
 
Η αμέσως επόμενη ερώτηση θα ήταν τότε, από που θα έβρισκε η κυβέρνηση τα αναγκαία χρήματα, για να ανακεφαλαιοποιήσει τη Fed - πόσο μάλλον αφού ο ετήσιος προϋπολογισμός της είναι ελλειμματικός (το δημόσιο χρέος είναι της τάξης του 100% του ΑΕΠ της). “Απλούστατα, θα έπρεπε να εκδώσει και να πουλήσει ομόλογα”, είναι η εύλογη απάντηση.
 
Εν τούτοις, υπάρχει ένα πρόβλημα στο συγκεκριμένο σενάριο: η έκδοση νέων ομολόγων θα είχε σαν αποτέλεσμα την περαιτέρω πτώση της τιμής τους, λόγω αυξημένης προσφοράς, δημιουργώντας ξανά προβλήματα στη Fed (όσον αφορά τα παλαιότερα ομόλογα που έχει στην κατοχή της). Δηλαδή, θα δημιουργούσε νέες «τρύπες» στον ισολογισμό της, ανάγκη νέων κεφαλαίων κλπ. – γεγονός που θα οδηγούσε σε έναν ατέρμονα φαύλο κύκλο, με επώδυνη κατάληξη.
 
Απλούστερα η επικρατούσα άποψη, σύμφωνα με την οποία τα ίδια κεφάλαια μίας κεντρικής τράπεζας δεν παίζουν μεγάλο ρόλο, αφού μπορεί πάντοτε να «τυπώνει» νέα χρήματα, δεν είναι εντελώς σωστή. Η δυνατότητα εκτύπωσης νέων χρημάτων λειτουργεί μόνο για εκείνο το χρονικό διάστημα, κατά τη διάρκεια του οποίου οι οικονομικές συνθήκες το επιτρέπουν - όπως στις περιόδους ύφεσης. Σε οικονομικές συνθήκες όμως, κατά τις οποίες μία κεντρική τράπεζα είναι υποχρεωμένη να αποσύρει χρήματα από την αγορά (την υπερβάλλουσα ποσότητα ρευστότητας δηλαδή), για να καταπολεμήσει τον πληθωρισμό, η εκτύπωση χρημάτων δεν αποτελεί πλέον επιλογή ή/και δυνατότητα.
 
Φυσικά η Fed, σε μία τέτοια περίπτωση, θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει άλλα όπλα - όπως για παράδειγμα να αυξήσει δραματικά την αξία των περιουσιακών της στοιχείων, έτσι ώστε να υπερκαλύψει τον περιορισμό των ιδίων κεφαλαίων της (τα 200 δις $ στο παράδειγμα μας). Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να το επιτύχει, καθορίζοντας την τιμή της μίας «ουγγιάς» χρυσού στα 10.000 $, από τα 1.774 $ που είναι περίπου σήμερα. Μία τέτοια ενέργεια θα ήταν αρκετή, για να μπορεί να καλύπτει (αντίκρισμα) ο χρυσός που έχει στη διάθεση της, όλα τα δολάρια που ευρίσκονται στην κυκλοφορία (πριν την έξοδο από τον κανόνα του χρυσού, όπου κάθε δολάριο είχε αντίκρισμα σε χρυσό, η τιμή ήταν περί τα 35 $).
 
Για να μπορέσει όμως να αυξηθεί η τιμή στα 10.000 $ (αυτή θα ήταν σε περίπτωση επιστροφής στον κανόνα του χρυσού), η Fed θα έπρεπε να ανακοινώσει ότι, θα ήταν πρόθυμη να αγοράσει όλο το χρυσό που θα της προσφερόταν, σε αυτήν την τιμή. Σε μία τέτοια περίπτωση, δεν θα πουλούσε προφανώς κανένας το χρυσό του σε χαμηλότερη τιμή – οπότε η αύξηση θα ήταν μάλλον δεδομένη.
 
Η συγκεκριμένη κίνηση βέβαια της Fed, θα είχε αντίκτυπο σε πολλές άλλες χώρες - ιδιαίτερα σε αυτές που διαθέτουν μεγάλα αποθέματα χρυσού, όπως στις ευρωπαϊκές. Στον Πίνακα Ι που ακολουθεί, φαίνονται τα (επίσημα) αποθέματα χρυσού σε διάφορα κράτη:
 
ΠΙΝΑΚΑΣ Ι: Αποθέματα χρυσού σε τόνους και ποσοστό του στα συνολικά συναλλαγματικά αποθέματα ορισμένων χωρών.
 
Χώρα
2000
2010
Μερίδιο σε %
 
 
 
 
Η.Π.Α.
8.137,9
8.133,5
72,1
Γερμανία
3.468,6
3.402,5
67,4
Ιταλία
2.451,8
2.451,8
66,2
Γαλλία
3.024,6
2.435,4
65,7
Κίνα
395,0
1.054,1
1,5
Ελβετία
2.419,4
1.040,1
15,1
Ιαπωνία
763,5
765,2
2,7
Ρωσία
384,4
726,0
5,7
Ινδία
357,8
557,7
7,4
Πορτογαλία
606,7
382,5
79,6
Μ. Βρετανία
487,5
310,3
15,6
Τουρκία
116,3
116,1
5,6
Ελλάδα
132,6
111,7
76,5
Πηγή: WP-IMF
Πίνακας: Β. Βιλιάρδος
Σημείωση: Η ζήτηση του χρυσού, στο 2ο τετράμηνο του 2011, ανήλθε στους 919,8 τόνους (44,5 δις $). Η Κίνα και η Ινδία ήταν οι κυριότεροι αγοραστές, με συνολικά 52% της παγκόσμιας ζήτησης σε ράβδους χρυσού και νομίσματα - 55% για τη βιομηχανία κοσμημάτων. Η ζήτηση εκ μέρους της Ινδίας αυξήθηκε κατά 38% σε σχέση με το αντίστοιχο τετράμηνο του προηγούμενου έτους (παρά την άνοδο της τιμής), ενώ της Κίνας κατά 25% - γεγονότα που δεν μπορεί να θεωρηθούν τυχαία. 
 
Για παράδειγμα η Ιταλία, η οποία διαθέτει μεγάλες ποσότητες χρυσού, θα μπορούσε να προσφέρει ξαφνικά επαρκείς εγγυήσεις στην ΕΚΤ, έναντι νέου δανεισμού της - αφού η αξία των αποθεμάτων της θα αυξανόταν ραγδαία.
 
Με τον τρόπο αυτό λοιπόν η Fed θα μπορούσε να διασώσει, εκτός από την ίδια την υπόσταση της και τις Η.Π.Α., αρκετά άλλα κράτη - καθώς επίσης το ευρώ. Άλλες χώρες βέβαια, όπως η Κίνα, η Ιαπωνία και η Ρωσία, δεν θα απολάμβαναν τα ίδια «προνόμια» - λόγω των χαμηλών αποθεμάτων χρυσού που διαθέτουν.
 
Ολοκληρώνοντας, αν και κατά πολλούς η επιστροφή στον κανόνα του χρυσού δεν αποτελεί επιλογή (μεταξύ άλλων επειδή το χρηματοπιστωτικό σύστημα δεν θα ήταν ευέλικτο, οπότε ο πλανήτης θα απειλούταν με μία μεγάλη ύφεση), η τελική απόφαση θα ληφθεί από τον πληθωρισμό - καθώς επίσης από την διατήρηση ή μη της εμπιστοσύνης των πολιτών στα χάρτινα χρήματα.  
 
Η δυνατότητα πάντως υπάρχει - ενώ θα επρόκειτο για μία σημαντικότατη απόφαση, η οποία θα αφορούσε τη μελλοντική παγκόσμια οικονομική και κοινωνική πολιτική. Όσον αφορά τα πλεονεκτήματα της επαναφοράς του κανόνα του χρυσού, είναι κατά την άποψη πολλών εμφανέστατα:
 
Αναλυτικότερα, η ποσότητα χρήματος δεν θα καθοριζόταν πια αυθαίρετα, αλλά από την εξόρυξη του χρυσού (υπολογίζεται πως αυξάνεται 1,5% ετησίως, οπότε είναι μέσα στα λογικά πλαίσια ενός «δημιουργικού» πληθωρισμού), οι κερδοσκοπικές επιθέσεις και οι υπερβολές (φούσκες) δε θα ήταν πλέον δυνατές, στο βαθμό που είναι με τα χάρτινα χρήματα, οι κυκλικές κρίσεις, οι οποίες προέρχονται από τη δημιουργία νέων χρημάτων (πιστωτική επέκταση) και το «κάψιμο χρημάτων» (πιστωτική συρρίκνωση) θα αποτελούσαν παρελθόν κλπ.
 
ΤΟ ΣΚΑΝΔΑΛΟ LIBOR
 
Ανεξάρτητα από τα παραπάνω, θεωρούμε σκόπιμο να αναφερθούμε περιληπτικά στο «σκάνδαλο Libor» - μία απίστευτη τραπεζική αυθαιρεσία, εάν όχι απάτη, στην οποία δόθηκε ελάχιστη δυστυχώς προσοχή.
 
Ειδικότερα, το επιτόκιο Libor (LondonInterbankOfferedRate) καθορίζεται καθημερινά, ανάλογα με το συνάλλαγμα, από έξι έως δεκαοκτώ μεγάλες τράπεζες. Η κάθε μία από αυτές τις τράπεζες ανακοινώνει με ποιο επιτόκιο θα δάνειζε σε μία άλλη τράπεζα δολάρια ή στερλίνες. Ο «συνάδελφος» του Libor είναι το Euribor – το «διατραπεζικό επιτόκιο» δηλαδή σε Ευρώ. 
 
Η απάτη, η οποία αφορά το Libor και τη σκόπιμη χειραγώγηση του από τις τράπεζες (μυστική συμφωνία ανακοίνωσης ελαφρά υψηλότερων του κανονικού «διατραπεζικών επιτοκίων», από το αγγλοσαξονικό τραπεζικό καρτέλ), είναι πλέον τεκμηριωμένη - αφού η βρετανική Barclays παραδέχθηκε πρώτη την ενοχή της, πληρώνοντας 290 εκ. στερλίνες πρόστιμο. Σχετικά με τη χειραγώγηση των επιτοκίων στο Euribor δεν υπάρχουν ακόμη αποδείξεις - αν και οι έρευνες ευρίσκονται σε εξέλιξη, στις 42 τράπεζες οι οποίες το καθορίζουν.
 
Περαιτέρω, εάν το Libor ήταν απλά ένα επιτόκιο που αφορούσε μόνο τις συναλλαγές των τραπεζών μεταξύ τους, η απάτη δεν θα είχε αποκαλυφθεί. Όμως, τόσο στο Libor, όσο και στο Euribor, είναι συνδεδεμένα παγκοσμίως πολλά επενδυτικά προϊόντα και δάνεια, συνολικού ύψους μεταξύ 330 και 550 τρις $ - με πολλά από αυτά τα προϊόντα να ευρίσκονται στα χαρτοφυλάκια αρκετών ιδιωτών επενδυτών (οι οποίοι φυσικά θα μπορούσαν να καταθέσουν μεγάλες αγωγές αποζημίωσης εναντίον του τραπεζικού καρτέλ, το οποίο χειραγωγούσε τα επιτόκια).
 
Ολοκληρώνοντας, η χειραγώγηση των επιτοκίων, η παραποίηση τους δηλαδή ακόμη και σε πολύ μικρά μεγέθη, έχει τεράστιες επιπτώσεις στο χρηματοπιστωτικό σύστημα - με τη ζημία που προκλήθηκε στους επενδυτές, για το μικρό χρονικό διάστημα που ήταν δυνατόν να ελεγχθεί, να υπολογίζεται στο απίστευτο ποσόν των 176 δις $. 
 
Ολόκληρη η ανάλυση στο
 
Αθήνα, 23. Σεπτεμβρίου 2012

Αξιολογήστε το άρθρο 
Δεν έχει αξιολογηθεί
 Εκτύπωση     Αποστολή με e-mail

Σχετικά με το blog
Μακροοικονομικά θέματα, πολιτικές απόψεις και μικροοικονομικές αναλύσεις.
Αναζήτηση
Προηγούμενα Άρθρα
Τελευταίες δημοσιεύσεις